بلوک سر سیلندر چیست؟

سلام! اینجا وبسایت بردیاپارت توس (فروشگاه لوازم یدکی خودروهای چینی) است.به وبسایت ما خوش آمدید.

اگر تا به حال کاپوت یک خودروی چینی مثل چری تیگو ۷، جک اس۵ یا لیفان ۶۲۰ را باز کرده باشید، حتماً قطعه‌ ی بزرگ فلزی بالای موتور که لوله‌ ها و شمع‌ ها به آن وصل شده‌اند را دیده‌اید.

این قطعه، بلوک سر سیلندر یا سیلندر هد نام دارد.

در این مقاله از بردیاپارت قرار است کاملاً حرفه‌ ای اما ساده بفهمیم بلوک سر سیلندر چیست، چه وظایفی دارد، چه علائمی هنگام خرابی آن دیده می‌شود و چگونه قطعه اصلی را از تقلبی تشخیص بدهیم.

بلوک سر سیلندر دقیقاً چیست؟

بلوک سر سیلندر (Cylinder Head) یک قطعه‌ ی ریخته‌گری شده از جنس چدن یا آلیاژ آلومینیوم است که روی بلوک سیلندر (موتور) پیچ می‌شود و در واقع درب بالایی محفظه احتراق را می‌سازد.این قطعه را در لیستهای لوازم یدکی خودرو همیشه میبینید.

اگر موتور را یک اتاق دو طبقه فرض کنیم، طبقه پایین همان بلوک سیلندر (جایی که پیستون‌ها بالا و پایین می‌روند) و طبقه بالا بلوک سر سیلندر است که شامل سوپاپ‌ها، شمع‌ها، میل‌بادامک (در موتورهای اوＨＣ) و مجاری هوا و سوخت می‌شود.

در خودروهای چینی مدرن مثل ام‌وی‌ام ۳۱۵، برلیانس H330 یا فوتون تونلند، بلوک سر سیلندر معمولاً از آلومینیوم ساخته می‌شود تا وزن موتور کم شود و انتقال حرارت بهتر انجام گیرد. اما در موتورهای قدیمی‌تر چینی مثل موتور ۴G۱۵ جک یا موتور ۴G۱۸ چری گاهی از چدن مقاوم نیز استفاده شده است.

وظایف اصلی بلوک سر سیلندر

۱. تشکیل محفظه احتراق

سقف محفظه احتراق توسط بلوک سر سیلندر ساخته می‌شود. این قسمت باید فشار بسیار بالای ناشی از انفجار مخلوط سوخت و هوا را تحمل کند.

۲. راه‌اندازی سوپاپ‌ها

تمام سوپاپ‌های دود و هوا داخل بلوک سر سیلندر قرار می‌گیرند. وظیفه سوپاپ هوا: وارد کردن مخلوط سوخت و هوا به سیلندر. وظیفه سوپاپ دود: خارج کردن گازهای سوخته.

۳. عبور خنک‌کننده (ضد یخ)

درون بلوک سر سیلندر کانال‌هایی به نام Water Jacket (واتر جکت) تعبیه شده که آب خنک‌کننده در آنها جریان دارد. این کانال‌ ها مانع داغ شدن بیش از حد سرسیلندر و سوپاپ‌ ها می‌شوند.

۴. روغن‌کاری قطعات متحرک

روغن موتور از طریق سوراخ‌ های باریکی به نام Oil Passages به سمت میل‌بادامک و سوپاپ‌ ها هدایت می‌شود. اگر این مسیرها در سرسیلندر مسدود شوند، قطعات متحرک به سرعت می‌سایند.

۵. جای گرفتن شمع و انژکتور (در موتورهای دیزل)

در موتورهای بنزینی چینی مثل موتور E4G16 چری، بلوک سر سیلندر دارای جای شمع است. در موتورهای دیزل مثل فوتون تونلند، محل نصب انژکتور هم در آن تعبیه شده.

اجزای داخلی بلوک سر سیلندر خودروهای چینی

برای اینکه بتوانید یک بلوک سر سیلندر سالم را تشخیص بدهید، باید اجزای داخلی آن را بشناسید:

۱. نشیمنگاه سوپاپ (Valve Seat) : جایی که سوپاپ روی آن می‌نشیند و محفظه احتراق را می‌بندد.
۲. راهگاه سوپاپ (Valve Guide) : یک بوش برنجی یا چدنی که سوپاپ درون آن بالا و پایین می‌رود.
۳. بستر میل‌بادامک (Camshaft Bearing) : در موتورهای DOHC و SOHC، میل‌بادامک روی همین بسترها قرار می‌گیرد. در چری تیگو ۵ این بسترها باید کاملاً تراز باشند.
۴. سطح درزگیر سرسیلندر (Deck Surface) : قسمتی که واشر سرسیلندر روی آن قرار می‌گیرد. هرگونه تاب‌بردگی در این سطح باعث نشت گاز و آب می‌شود.

واشر سرسیلندر چیست و چه ارتباطی با بلوک سر سیلندر دارد؟

خیلی از کاربران بلوک سر سیلندر را با واشر سرسیلندر (Head Gasket) اشتباه می‌گیرند. اما تفاوت اساسی است:

• بلوک سر سیلندر قطعه‌ی فلزی سخت است.

• واشر سرسیلندر یک لایه چندلا از فلز و مواد نسوز است که بین بلوک سیلندر و بلوک سر سیلندر قرار می‌گیرد تا نفت، آب و گاز از یکدیگر جدا بمانند.

در خودروهای چینی مثل جک J4، اگر واشر سرسیلندر بسوزد (خراب شود)، علائمی مثل کف کردن روغن، دود سفید غلیظ از اگزوز و افت شدید آب رادیاتور دیده می‌شود که بسیاری به اشتباه می‌گویند «بلوک سر سیلندر سوخته» در حالی که معمولاً واشر مشکل دارد.

آیا بلوک سر سیلندر خودروهای چینی قابل تعمیر است؟

بله، در بسیاری از موارد بلوک سر سیلندر تعمیر می‌شود، اما اگر ترک خوردگی عمیق یا پیچش شدید داشته باشد، باید تعویض شود. تعمیرات رایج عبارتند از:

۱. تخت کردن سطح سرسیلندر 

اگر بلوک سر سیلندر بر اثر حرارت زیاد تاب برداشته باشد، سطح آن را روی دستگاه مخصوص تراش (میلینگ) صاف می‌کنند. این کار برای موتورهای چینی مثل لیفان X60 یا برلیانس H320 باید دقیق و با تلرانس کمتر از ۰.۰۵ میلی‌متر انجام شود.

۲. تعویض بوش راهگاه سوپاپ

در خودروهای پراستفاده مثل ون فوتون گارنی یا تاکسی‌های ام‌وی‌ام ۵۵۰، راهگاه سوپاپ فرسوده می‌شود و باعث خوردن روغن و دود آبی می‌گردد. این راهگاه‌ها قابل تعویض هستند.

۳. تراش نشیمنگاه سوپاپ

اگر سوپاپ درست نبندد و موتور بد استارت بخورد، با تراش نشیمنگاه سوپاپ در بلوک سر سیلندر مشکل حل می‌شود.

۴. جوشکاری ترک‌های سطحی

برخی ترک‌های کوچک در بلوک سر سیلندرهای چدنی (مثل موتور ۴G۲۲ جک) با جوشکاری آرگون و مواد پرکننده ترمیم می‌شوند. اما در سرسیلندرهای آلومینیومی چینی (مثل چری تیگو ۸) جوشکاری بسیار حساس است و تخصص خاصی می‌خواهد.

علائم خرابی بلوک سر سیلندر در خودروهای چینی (قبل از خرید قطعه یدکی حتماً بخوانید)

اگر این علائم را در ماشین چینی خود می‌بینید، احتمال دارد بلوک سر سیلندر یا واشر آن مشکل داشته باشد:

• مخلوط شدن روغن و آب ضدیخ : کف قهوه‌ای رنگ روی درپوش روغن یا درون رادیاتور.

• دود سفید غلیظ و مداوم از اگزوز : حتی بعد از گرم شدن موتور.

• فشار زیاد درون رادیاتور : شلنگ رادیاتور خیلی زود سفت می‌شود و گاز درون سیستم خنک‌کننده جمع می‌شود.

• افت توان موتور و مصرف سوخت بالا : به دلیل کاهش تراکم محفظه احتراق.

• آب جوش در مسافت‌های کوتاه بدون نشتی ظاهری.

• شمع‌های همیشه خیس یا رسوب سفید روی شمع (نشانه ورود آب به سیلندر).

⚠️ توجه مهم: گاهی مکانیک‌ها بی‌جهت می‌گویند «بلوک سر سیلندر عوض کن» در حالی که مشکل از ترک بلوک سیلندر اصلی یا خرابی واشر سرسیلندر است. حتماً تست نشت (Leak Down Test) و تست فشار بخار رادیاتور انجام شود.

تفاوت بلوک سر سیلندر چدنی و آلومینیومی در خودروهای چینی